Import pap mocno spadł po wprowadzeniu sankcji. Branża obawia się powrotu tanich produktów z Rosji i Białorusi

Import materiałów budowlanych jest bardzo zróżnicowany w zależności od tego, o jakim materiale mówimy. Zmieniał się on oczywiście pod wpływem różnych okoliczności, ale największy wpływ miało nakładanie sankcji na Rosję w związku z napaścią na Ukrainę – podkreślał w czasie konferencji „Konkurencja, klimat i regulacje – trzy siły kształtujące sektor budowlany” zorganizowanej na PGE Narodowym prof. dr hab. Marek Bryx ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Jak wynika z raportu przygotowanego przez prof. Marka Bryxa „Wpływ importu materiałów budowlanych z krajów spoza Unii Europejskiej na sytuację ekonomiczną producentów polskich”, w 2021 roku import pap asfaltowych w rolkach był równoważny z 30 proc. krajowej produkcji sprzedanej w ujęciu tonażowym, a w 2024 roku – 7,2 proc. W ujęciu wartościowym jego udział zmniejszył się w tym czasie z 27,3 do 9,5 proc. Zmieniły się również kierunki dostaw. W 2019 roku na Rosję przypadało 63 proc. wartości importu tych produktów do Polski, a na Białoruś – 2,2 proc. W 2024 roku udział obu państw spadł do zera, a 80,7 proc. ograniczonego importu pochodziło z Niemiec.

Inaczej wygląda sytuacja z cementem, gdzie był taki moment, kiedy trochę mniej go importowano, ale w ubiegłym roku import znowu sięgnął mniej więcej 1,7 mln t, czyli ok. 10 proc. krajowej produkcji. To już jest dużo. Ten import w tej chwili jest głównie z Ukrainy – mówi prof. Marek Bryx.

Stowarzyszenie Polski Cement wskazuje, że Polska jest jednym z europejskich liderów produkcji cementu, ale dane rynkowe wskazują na jej ograniczanie – w ubiegłym roku produkcja spadła o 3,2 proc. r/r, a w tym roku prognozy mówią o 2-proc. spadku w ujęciu rocznym. Jednym z powodów jest właśnie rosnący import. Przed wybuchem wojny w Ukrainie w 2021 roku import z tego kraju wynosił ok. 53 tys. t, a w ubiegłym roku sięgnął 1,73 mln t. Branża upatruje szansy w tym, że zadziała CBAM, czyli unijny mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, co wesprze krajowych producentów.

Według wyliczeń Stowarzyszenia Producentów Pap przytoczonych w raporcie prof. Marka Bryxa koszt emisji CO2 związany z produkcją 1 mkw. membrany bitumicznej wynosi 1,25–2,30 zł przy cenie CO2 na poziomie 70–130 euro za tonę. Organizacja szacuje jednocześnie potencjalną przewagę kosztową importu spoza UE na 1,5–2,3 zł na 1 mkw. produktu.

Rosja i Białoruś, które zostały wyeliminowane z rynku Unii Europejskiej, w tym z Polski, szukają innych dróg, żeby sprzedać tu swoje towary. Wykorzystują pośrednią drogę przez inne kraje, np. Turcję albo Kazachstan. Mimo że droga transportu się wydłuża, koszty, które ponoszą producenci pozaeuropejscy, są dużo niższe od kosztów ponoszonych przez naszych producentów, przede wszystkim w związku z szeroko rozumianą ochroną środowiska. Dlatego nawet dłuższy transport może się opłacać, a i tak będzie to towar tańszy na naszym rynku – tłumaczy ekspert SGH.

Polska branża oczekuje, żeby Unia Europejska patrzyła strategicznie na swój przemysł. Wspieramy transformację klimatyczną i oczekujemy, że Unia Europejska będzie chroniła przemysł, który tę transformację wprowadza. Nie oczekujemy wprowadzenia nowych narzędzi, ale tego, żebyśmy dobrze wykorzystywali te, które już istnieją – podkreśla Konrad Machula, prezes Stowarzyszenia Producentów Pap.

Jednym z takich narzędzi jest CBAM, który od 1 stycznia 2026 roku działa w systemie docelowym – nakłada na importerów objętych nim towarów obowiązki związane z rozliczaniem emisji powstałych przy ich produkcji. Mechanizm obejmuje wybrane towary z sektorów cementu, żelaza i stali, aluminium, nawozów, wodoru oraz energii elektrycznej. Papy i membrany bitumiczne nie są obecnie objęte CBAM. Branża postuluje rozszerzenie mechanizmu również na te produkty.

Nasze produkty mają bardzo wysoki ślad węglowy w całym łańcuchu wartości, od momentu wydobycia surowca, czyli od etapu rafinacji ropy naftowej, poprzez cały proces produkcji najpierw surowca, a potem ostatecznego produktu. Nasi konkurenci spoza Unii Europejskiej absolutnie nie mają żadnych kosztów z tym związanych, więc wydaje nam się, że CBAM to jest podstawowe narzędzie, które powinno wejść w życie i chronić nasz przemysł – wskazuje prezes Stowarzyszenia Producentów Pap.

Kondycja krajowych producentów jest zróżnicowana w zależności od tego, o jakiej branży mówimy. Branże, które są w tej chwili „chronione” sankcjami nałożonymi na Rosję, czyli np. wspomniane papy, wyroby z asfaltu w rolkach, są w tej chwili w dobrej sytuacji. Natomiast najbardziej obawiają się tego, że w momencie kiedy sankcje zostaną zniesione, zerowa stawka celna na import tanich wyrobów spowoduje, że w zasadzie zakłady w Polsce będzie można zamknąć. To oznacza, że stracimy nie tylko naszą produkcję, ale przede wszystkim „wyprodukujemy” bezrobotnych – mówi prof. Marek Bryx.

Krajowa produkcja pap i innych wyrobów asfaltowych w ostatnich latach wynosiła ok. 300 tys. t rocznie. W 2024 roku sięgnęła 320,4 tys. t, najwięcej w analizowanym w raporcie okresie od 2019 roku. W szerszej kategorii wyrobów z asfaltu lub podobnych materiałów w 2025 roku Polska wyeksportowała 116,6 tys. t, a sprowadziła 108,2 tys. t. Był to pierwszy rok w analizowanym okresie, w którym eksport nieznacznie przewyższył import.

Pozycja eksportowa producentów membran bitumicznych (pap w rolkach) jest bardzo dobra, dzisiaj eksportujemy ok. 61 tys. t, a import to zaledwie 29 tys. t. To wskazuje jednoznacznie, że nasza branża ma się dobrze, że jest to zdrowy biznes, który potrafi konkurować na rynku Unii Europejskiej, pod warunkiem że mamy narzędzia, które chronią nas przed importem spoza Unii Europejskiej – wskazuje Konrad Machula.

W szerszej kategorii wyrobów z asfaltu lub podobnych materiałów w 2025 roku Polska wyeksportowała 116,6 tys. t, a sprowadziła 108,2 tys. t. Był to pierwszy rok w analizowanym okresie, w którym eksport nieznacznie przewyższył import.

Obecna dobra sytuacja nie jest wynikiem silnej polityki przemysłowej i handlowej Unii Europejskiej, tylko wynikiem geopolityki i nałożenia sankcji na Federację Rosyjską i Białoruś. Jesteśmy chronieni ósmym pakietem sankcji, ale obawiamy się, że one znikną automatycznie z dnia na dzień. W tej sytuacji nie mamy żadnych narzędzi, które chroniłyby polski przemysł, i wrócimy do sytuacji, gdzie Federacja Rosyjska w bardzo krótkim czasie będzie w stanie zdobyć w nieuczciwy sposób dużą część polskiego rynku – ocenia prezes Stowarzyszenia Producentów Pap.

Musimy zdawać sobie sprawę, że to, co teraz jest tanie z zagranicy, w momencie kiedy nie będzie polskiej konkurencji, bo zakłady upadną, wcale nie będzie dalej kosztowało tyle samo. Producenci zaproponują zupełnie nowe ceny, adekwatne do tych, które są na rynku. Wspieranie tego importu jest więc bardzo krótkowzroczne i trzeba patrzeć bardziej strategicznie na to, co się może wydarzyć, a co jest elementem strategii takich państw jak Rosja czy Chiny, a nie przypadkowym elementem, który się wydarzył na rynku – przekonuje prof. Marek Bryx.

Źródło: Newseria